Bij zonnepanelen kijken de meeste mensen naar de ligging en de grootte van hun dak. Begrijpelijk, maar daarmee mis je een belangrijk deel van het verhaal. Schaduw op zonnepanelen is een van de grootste oorzaken van een tegenvallende opbrengst, en wordt vaak onderschat. Een boom in de tuin van de buren, een schoorsteen of een dakkapel kan meer verschil maken dan je denkt.
In dit artikel lees je hoe schaduw op zonnepanelen werkt, waarom een klein beetje schaduw soms veel opbrengst kost, en hoe je de schaduw op jouw eigen dak kunt berekenen.
Waarom schaduw meer kost dan je verwacht
Je zou verwachten dat een paneel dat voor een kwart in de schaduw ligt, ook ongeveer een kwart minder oplevert. Zo werkt het helaas niet.
Een zonnepaneel bestaat uit tientallen cellen die in serie zijn geschakeld. De stroom die door het paneel loopt, wordt bepaald door de zwakste cel. Valt er schaduw op een paar cellen, dan remt dat het hele paneel af. Om dat te beperken hebben panelen bypass-diodes: die schakelen een beschaduwd deel van het paneel over, zodat de rest kan blijven werken. Dat helpt, maar het beschaduwde deel levert dan niets meer op.
Hoe één paneel een hele string omlaag trekt
Bij een gewone omvormer staan de panelen ook onderling in serie, in een zogeheten string. Ook hier geldt: de zwakste schakel bepaalt de stroom. Ligt één paneel in de schaduw, dan kan dat de opbrengst van de andere panelen in dezelfde string beïnvloeden, ook als die zelf in de volle zon liggen.
Daarom maakt het uit wáár de schaduw valt. Schaduw die 's ochtends kort over één paneel schuift, kost weinig. Een schoorsteen die rond het middaguur steeds op hetzelfde paneel valt, kost veel meer, omdat dat juist de uren met de meeste zon zijn.
Wat optimizers en micro-omvormers doen
Ligt je dak deels in de schaduw, dan zijn er twee alternatieven voor een gewone omvormer:
- Optimizers: een klein kastje achter elk paneel, dat ervoor zorgt dat ieder paneel zijn eigen maximum levert. Een beschaduwd paneel trekt de andere panelen dan niet meer omlaag.
- Micro-omvormers: een eigen kleine omvormer per paneel. Ook dan werkt elk paneel voor zich.
Beide oplossingen hebben een klein eigen verlies en zijn duurder dan een gewone omvormer. Of ze de moeite waard zijn, hangt dus af van hoeveel schaduw er op jouw dak valt. Bij een dak dat de hele dag vrij in de zon ligt, levert een gewone omvormer vaak net zo veel op.
Waarom schaduw per seizoen verschilt
Schaduw op zonnepanelen is niet het hele jaar hetzelfde. Dat komt door de stand van de zon.
In Nederland staat de zon eind juni rond het middaguur ruim 60 graden boven de horizon. Eind december is dat nog maar zo'n 15 graden. Dat verschil is groot: een boom van 10 meter hoog werpt in de zomer rond het middaguur een schaduw van ongeveer 5 meter. In de winter is die schaduw ruim 35 meter lang.
Een boom die in juni geen enkel probleem lijkt, kan je dak in januari dus grotendeels in de schaduw zetten. Omgekeerd valt het effect over een heel jaar vaak mee, omdat de zon in de winter maar weinig energie levert. Wil je weten wat zonnepanelen bij bomen en schaduw echt kosten, dan moet je dus naar het hele jaar kijken, niet naar één moment.
Zo zie je de schaduw over je dak schuiven
In Solarscan kun je dat voor je eigen huis bekijken. Vul je adres in, en je ziet je woning in 3D, met de gebouwen en bomen eromheen.
- Kies een datum: zet de tijdbalk onderin op januari en speel een dag af. Je ziet hoe de lage winterzon lange schaduwen over je dak trekt.
- Schuif door het jaar: zet de datum op maart, april en dan juni. De schaduw van dezelfde boom wordt steeds korter en verschuift over het dak.
- Bekijk de zonnekaart: de kleur op het dak laat zien hoeveel zonuren elk deel krijgt, op de gekozen dag of over het hele jaar. Zo zie je in één oogopslag welke plekken vaak in de schaduw liggen.
- Haal een boom weg of voeg er een toe: en zie direct wat dat doet met de zon op je dak.
Schaduw berekenen per paneel
Als je een zonnepanelen-legplan maakt, berekent Solarscan voor elk paneel de opbrengst en het verlies door schaduw. Je ziet dus precies welke panelen het zwaar hebben.
Je kunt daarna de omvormer wisselen tussen een gewone omvormer, optimizers en micro-omvormers, en zien wat het berekende verschil is. Soms is het slimmer om een paneel op een beschaduwde plek gewoon weg te laten. Ook dat kun je uitproberen.
De resultaten zijn indicatief en vormen geen offerte of opbrengstgarantie. Bomen houden in de berekening het hele jaar hun blad, en de kaartgegevens lopen soms achter op de werkelijkheid. Lees meer over hoe Solarscan rekent.
Check de schaduw op jouw dak
Benieuwd hoeveel schaduw er op jouw dak valt en wat dat kost? Vul je adres in, bekijk de schaduw door het jaar heen en bereken de opbrengst per paneel.
Check de schaduw op jouw dak. Gratis en zonder account.